From: ,
Jātaka
Mahānipāta
Mūgapakkhavagga
1 Mūgapakkhajātaka
“Mā paṇḍiccayaṁ vibhāvaya,
Bālamato bhava sabbapāṇinaṁ;
Sabbo taṁ jano ocināyatu,
Evaṁ tava attho bhavissati”.
“Karomi te taṁ vacanaṁ,
yaṁ maṁ bhaṇasi devate;
Atthakāmāsi me amma,
hitakāmāsi devate”.
“Kiṁ nu santaramānova,
kāsuṁ khaṇasi sārathi;
Puṭṭho me samma akkhāhi,
kiṁ kāsuyā karissasi”.
“Rañño mūgo ca pakkho ca,
putto jāto acetaso;
Somhi raññā samajjhiṭṭho,
puttaṁ me nikhaṇaṁ vane”.
“Na badhiro na mūgosmi,
na pakkho na ca vīkalo;
Adhammaṁ sārathi kayirā,
mañce tvaṁ nikhaṇaṁ vane.
Ūrū bāhuñca me passa,
bhāsitañca suṇohi me;
Adhammaṁ sārathi kayirā,
mañce tvaṁ nikhaṇaṁ vane”.
“Devatā nusi gandhabbo,
adu sakko purindado;
Ko vā tvaṁ kassa vā putto,
kathaṁ jānemu taṁ mayaṁ”.
“Namhi devo na gandhabbo,
nāpi sakko purindado;
Kāsirañño ahaṁ putto,
yaṁ kāsuyā nikhaññasi.
Tassa rañño ahaṁ putto,
yaṁ tvaṁ sammūpajīvasi;
Adhammaṁ sārathi kayirā,
mañce tvaṁ nikhaṇaṁ vane.
Yassa rukkhassa chāyāya,
nisīdeyya sayeyya vā;
Na tassa sākhaṁ bhañjeyya,
mittadubbho hi pāpako.
Yathā rukkho tathā rājā,
yathā sākhā tathā ahaṁ;
Yathā chāyūpago poso,
evaṁ tvamasi sārathi;
Adhammaṁ sārathi kayirā,
mañce tvaṁ nikhaṇaṁ vane.
Pahūtabhakkho bhavati, He has an abundance of food
vippavuttho sakaṁ gharā; (even) when away from his home,
Bahū naṁ upajīvanti, many live depending on him,
yo mittānaṁ na dubbhati. he who does no wrong to his friends.
Yaṁ yaṁ janapadaṁ yāti, Whatever country he goes to,
nigame rājadhāniyo; in a town or a king’s capital,
Sabbattha pūjito hoti, everywhere (he goes) he is honoured,
yo mittānaṁ na dubbhati. he who does no wrong to his friends.
Nāssa corā pasāhanti, Thieves do not overpower him,
nātimaññanti khattiyā; nobles do not despise him,
Sabbe amitte tarati, he overcomes all enemies,
yo mittānaṁ na dubbhati. he who does no wrong to his friends.
Akkuddho sagharaṁ eti, without anger he comes to his home,
sabhāyaṁ paṭinandito; he is welcome in public halls,
Ñātīnaṁ uttamo hoti, he is the best of relatives,
yo mittānaṁ na dubbhati. he who does no wrong to his friends.
Sakkatvā sakkato hoti, After greeting, he is greeted,
garu hoti sagāravo; respectable, he is respected,
Vaṇṇakittibhato hoti, he enjoys splendour and renown,
yo mittānaṁ na dubbhati. he who does no wrong to his friends.
Pūjako labhate pūjaṁ, Honourable, he receives honour,
vandako paṭivandanaṁ; worshipful, he is worshipped,
Yaso kittiñca pappoti, he acquires repute and renown,
yo mittānaṁ na dubbhati. he who does no wrong to his friends.
Aggi yathā pajjalati, Just like a fire he shines forth,
devatāva virocati; he is as brilliant as a god,
Siriyā ajahito hoti, he is not abandoned by good luck,
yo mittānaṁ na dubbhati. he who does no wrong to his friends.
Gāvo tassa pajāyanti, His cows are productive for him,
khette vuttaṁ virūhati; what is sown in his fields grows up,
Vuttānaṁ phalamasnāti, he enjoys the boon of children,
yo mittānaṁ na dubbhati. he who does no wrong to his friends.
Darito pabbatāto vā, Whether that man has fallen from a cleft, a mountain,
rukkhato patito naro; or a tree,
Cuto patiṭṭhaṁ labhati, while falling, he receives support,
yo mittānaṁ na dubbhati. he who does no wrong to his friends.
Virūḷhamūlasantānaṁ, As the wind (cannot overpower)
nigrodhamiva māluto; a banyan tree which has roots well grown,
Amittā nappasāhanti, (so) enemies cannot overpower
yo mittānaṁ na dubbhati”. he who does no wrong to his friends.”
“Ehi taṁ paṭinessāmi,
rājaputta sakaṁ gharaṁ;
Rajjaṁ kārehi bhaddante,
kiṁ araññe karissasi”.
“Alaṁ me tena rajjena,
ñātakehi dhanena vā;
Yaṁ me adhammacariyāya,
rajjaṁ labbhetha sārathi”.
“Puṇṇapattaṁ maṁ lābhehi,
rājaputta ito gato;
Pitā mātā ca me dajjuṁ,
rājaputta tayī gate.
Orodhā ca kumārā ca,
vesiyānā ca brāhmaṇā;
Tepi attamanā dajjuṁ,
rājaputta tayī gate.
Hatthārohā anīkaṭṭhā,
rathikā pattikārakā;
Tepi attamanā dajjuṁ,
rājaputta tayī gate.
Bahudhaññā jānapadā,
negamā ca samāgatā;
Upāyanāni me dajjuṁ,
rājaputta tayī gate”.
“Pitu mātu cahaṁ catto,
raṭṭhassa nigamassa ca;
Atho sabbakumārānaṁ,
natthi mayhaṁ sakaṁ gharaṁ.
Anuññāto ahaṁ matyā,
sañcatto pitarā mahaṁ;
Ekoraññe pabbajito,
na kāme abhipatthaye.
Api ataramānānaṁ,
phalāsāva samijjhati;
Vipakkabrahmacariyosmi,
evaṁ jānāhi sārathi.
Api ataramānānaṁ,
sammadattho vipaccati;
Vipakkabrahmacariyosmi,
nikkhanto akutobhayo”.
“Evaṁ vaggukatho santo,
visaṭṭhavacano casi;
Kasmā pitu ca mātucca,
santike na bhaṇī tadā”.
“Nāhaṁ asandhitā pakkho,
na badhiro asotatā;
Nāhaṁ ajivhatā mūgo,
mā maṁ mūgamadhārayi.
Purimaṁ sarāmahaṁ jātiṁ,
yattha rajjamakārayiṁ;
Kārayitvā tahiṁ rajjaṁ,
pāpatthaṁ nirayaṁ bhusaṁ.
Vīsatiñceva vassāni,
tahiṁ rajjamakārayiṁ;
Asītivassasahassāni,
nirayamhi apaccisaṁ.
Tassa rajjassahaṁ bhīto,
mā maṁ rajjābhisecayuṁ;
Tasmā pitu ca mātucca,
santike na bhaṇiṁ tadā.
Ucchaṅge maṁ nisādetvā,
pitā atthānusāsati;
Ekaṁ hanatha bandhatha,
ekaṁ khārāpatacchikaṁ;
Ekaṁ sūlasmiṁ uppetha,
iccassa manusāsati.
Tāyāhaṁ pharusaṁ sutvā,
vācāyo samudīritā;
Amūgo mūgavaṇṇena,
apakkho pakkhasammato;
Sake muttakarīsasmiṁ,
acchāhaṁ samparipluto.
Kasirañca parittañca,
tañca dukkhena saṁyutaṁ;
Komaṁ jīvitamāgamma,
veraṁ kayirātha kenaci.
Paññāya ca alābhena,
dhammassa ca adassanā;
Komaṁ jīvitamāgamma,
veraṁ kayirātha kenaci.
Api ataramānānaṁ,
phalāsāva samijjhati;
Vipakkabrahmacariyosmi,
evaṁ jānāhi sārathi.
Api ataramānānaṁ,
sammadattho vipaccati;
Vipakkabrahmacariyosmi,
nikkhanto akutobhayo”.
“Ahampi pabbajissāmi,
rājaputta tavantike;
Avhāyassu maṁ bhaddante,
pabbajjā mama ruccati”.
“Rathaṁ niyyādayitvāna,
anaṇo ehi sārathi;
Anaṇassa hi pabbajjā,
etaṁ isīhi vaṇṇitaṁ”.
“Yadeva tyāhaṁ vacanaṁ,
akaraṁ bhaddamatthu te;
Tadeva me tvaṁ vacanaṁ,
yācito kattumarahasi.
Idheva tāva acchassu,
yāva rājānamānaye;
Appeva te pitā disvā,
patīto sumano siyā”.
“Karomi tetaṁ vacanaṁ,
yaṁ maṁ bhaṇasi sārathi;
Ahampi daṭṭhukāmosmi,
pitaraṁ me idhāgataṁ.
Ehi samma nivattassu,
kusalaṁ vajjāsi ñātinaṁ;
Mātaraṁ pitaraṁ mayhaṁ,
vutto vajjāsi vandanaṁ”.
Tassa pāde gahetvāna,
katvā ca naṁ padakkhiṇaṁ;
Sārathi rathamāruyha,
rājadvāraṁ upāgami.
Suññaṁ mātā rathaṁ disvā,
ekaṁ sārathimāgataṁ;
Assupuṇṇehi nettehi,
rodantī naṁ udikkhati.
“Ayaṁ so sārathi eti,
nihantvā mama atrajaṁ;
Nihato nūna me putto,
pathabyā bhūmivaḍḍhano.
Amittā nūna nandanti,
patītā nūna verino;
Āgataṁ sārathiṁ disvā,
nihantvā mama atrajaṁ”.
Suññaṁ mātā rathaṁ disvā,
ekaṁ sārathimāgataṁ;
Assupuṇṇehi nettehi,
rodantī paripucchi naṁ.
“Kiṁ nu mūgo kiṁ nu pakkho,
kiṁ nu so vilapī tadā;
Nihaññamāno bhūmiyā,
taṁ me akkhāhi sārathi.
Kathaṁ hatthehi pādehi,
mūgapakkho vivajjayi;
Nihaññamāno bhūmiyā,
taṁ me akkhāhi pucchito”.
“Akkheyyaṁ te ahaṁ ayye,
dajjāsi abhayaṁ mama;
Yaṁ me sutaṁ vā diṭṭhaṁ vā,
rājaputtassa santike”.
“Abhayaṁ samma te dammi,
abhīto bhaṇa sārathi;
Yaṁ te sutaṁ vā diṭṭhaṁ vā,
rājaputtassa santike”.
“Na so mūgo na so pakkho,
visaṭṭhavacano ca so;
Rajjassa kira so bhīto,
akarā ālaye bahū.
Purimaṁ sarati so jātiṁ,
yattha rajjamakārayi;
Kārayitvā tahiṁ rajjaṁ,
pāpattha nirayaṁ bhusaṁ.
Vīsatiñceva vassāni,
tahiṁ rajjamakārayi;
Asītivassasahassāni,
nirayamhi apacci so.
Tassa rajjassa so bhīto,
mā maṁ rajjābhisecayuṁ;
Tasmā pitu ca mātucca,
santike na bhaṇī tadā.
Aṅgapaccaṅgasampanno,
ārohapariṇāhavā;
Visaṭṭhavacano pañño,
magge saggassa tiṭṭhati.
Sace tvaṁ daṭṭhukāmāsi,
rājaputtaṁ tavatrajaṁ;
Ehi taṁ pāpayissāmi,
yattha sammati temiyo”.
“Yojayantu rathe asse,
Kacchaṁ nāgāna bandhatha;
Udīrayantu saṅkhapaṇavā,
Vādantu ekapokkharā.
Vādantu bherī sannaddhā,
vaggū vādantu dundubhī;
Negamā ca maṁ anventu,
gacchaṁ puttanivedako.
Orodhā ca kumārā ca,
vesiyānā ca brāhmaṇā;
Khippaṁ yānāni yojentu,
gacchaṁ puttanivedako.
Hatthārohā anīkaṭṭhā,
rathikā pattikārakā;
Khippaṁ yānāni yojentu,
gacchaṁ puttanivedako.
Samāgatā jānapadā,
negamā ca samāgatā;
Khippaṁ yānāni yojentu,
gacchaṁ puttanivedako”.
Asse ca sārathī yutte,
sindhave sīghavāhane;
Rājadvāraṁ upāgacchuṁ,
“yuttā deva ime hayā”.
“Thūlā javena hāyanti,
kisā hāyanti thāmunā;
Kise thūle vivajjetvā,
saṁsaṭṭhā yojitā hayā”.
Tato rājā taramāno,
yuttamāruyha sandanaṁ;
Itthāgāraṁ ajjhabhāsi,
“sabbāva anuyātha maṁ.
Vālabījanimuṇhīsaṁ,
khaggaṁ chattañca paṇḍaraṁ;
Upādhī rathamāruyha,
suvaṇṇehi alaṅkatā”.
Tato sa rājā pāyāsi,
purakkhatvāna sārathiṁ;
Khippameva upāgacchi,
yattha sammati temiyo.
Tañca disvāna āyantaṁ,
jalantamiva tejasā;
Khattasaṅghaparibyūḷhaṁ,
temiyo etadabravi.
“Kacci nu tāta kusalaṁ,
kacci tāta anāmayaṁ;
Sabbā ca rājakaññāyo,
arogā mayha mātaro”.
“Kusalañceva me putta,
atho putta anāmayaṁ;
Sabbā ca rājakaññāyo,
arogā tuyha mātaro”.
“Kacci amajjapo tāta,
kacci te suramappiyaṁ;
Kacci sacce ca dhamme ca,
dāne te ramate mano”.
“Amajjapo ahaṁ putta,
atho me suramappiyaṁ;
Atho sacce ca dhamme ca,
dāne me ramate mano”.
“Kacci arogaṁ yoggaṁ te,
kacci vahati vāhanaṁ;
Kacci te byādhayo natthi,
sarīrassupatāpanā”.
“Atho arogaṁ yoggaṁ me,
atho vahati vāhanaṁ;
Atho me byādhayo natthi,
sarīrassupatāpanā”.
“Kacci antā ca te phītā,
majjhe ca bahalā tava;
Koṭṭhāgārañca kosañca,
kacci te paṭisanthataṁ”.
“Atho antā ca me phītā,
majjhe ca bahalā mama;
Koṭṭhāgārañca kosañca,
sabbaṁ me paṭisanthataṁ”.
“Svāgataṁ te mahārāja,
atho te adurāgataṁ;
Patiṭṭhapentu pallaṅkaṁ,
yattha rājā nisakkati.
Idheva te nisīdassu,
niyate paṇṇasanthare;
Etto udakamādāya,
pāde pakkhālayassu te.
Idampi paṇṇakaṁ mayhaṁ,
randhaṁ rāja aloṇakaṁ;
Paribhuñja mahārāja,
pāhuno mesidhāgato”.
“Na cāhaṁ paṇṇaṁ bhuñjāmi,
Na hetaṁ mayha bhojanaṁ;
Sālīnaṁ odanaṁ bhuñje,
Suciṁ maṁsūpasecanaṁ”.
“Accherakaṁ maṁ paṭibhāti,
ekakampi rahogataṁ;
Edisaṁ bhuñjamānānaṁ,
kena vaṇṇo pasīdati”.
“Eko rāja nipajjāmi,
niyate paṇṇasanthare;
Tāya me ekaseyyāya,
rāja vaṇṇo pasīdati.
Na ca nettiṁsabandhā me,
rājarakkhā upaṭṭhitā;
Tāya me sukhaseyyāya,
rāja vaṇṇo pasīdati.
Atītaṁ nānusocāmi,
nappajappāmināgataṁ;
Paccuppannena yāpemi,
tena vaṇṇo pasīdati.
Anāgatappajappāya,
atītassānusocanā;
Etena bālā sussanti,
naḷova harito luto”.
“Hatthānīkaṁ rathānīkaṁ,
asse pattī ca vammino;
Nivesanāni rammāni,
ahaṁ putta dadāmi te.
Itthāgārampi te dammi,
sabbālaṅkārabhūsitaṁ;
Tā putta paṭipajjassu,
tvaṁ no rājā bhavissasi.
Kusalā naccagītassa,
sikkhitā cāturitthiyo;
Kāme taṁ ramayissanti,
kiṁ araññe karissasi.
Paṭirājūhi te kaññā,
ānayissaṁ alaṅkatā;
Tāsu putte janetvāna,
atha pacchā pabbajissasi.
Yuvā ca daharo cāsi,
paṭhamuppattiko susu;
Rajjaṁ kārehi bhaddante,
kiṁ araññe karissasi”.
“Yuvā care brahmacariyaṁ,
brahmacārī yuvā siyā;
Daharassa hi pabbajjā,
etaṁ isīhi vaṇṇitaṁ.
Yuvā care brahmacariyaṁ,
brahmacārī yuvā siyā;
Brahmacariyaṁ carissāmi,
nāhaṁ rajjena matthiko.
Passāmi vohaṁ daharaṁ,
amma tāta vadantaraṁ;
Kicchāladdhaṁ piyaṁ puttaṁ,
appatvāva jaraṁ mataṁ.
Passāmi vohaṁ dahariṁ,
kumāriṁ cārudassaniṁ;
Navavaṁsakaḷīraṁva,
paluggaṁ jīvitakkhayaṁ.
Daharāpi hi miyyanti,
narā ca atha nāriyo;
Tattha ko vissase poso,
daharomhīti jīvite.
Yassa ratyā vivasāne,
āyu appataraṁ siyā;
Appodakeva macchānaṁ,
kiṁ nu komārakaṁ tahiṁ.
Niccamabbhāhato loko,
niccañca parivārito;
Amoghāsu vajantīsu,
kiṁ maṁ rajjebhisiñcasi”.
“Kena mabbhāhato loko,
kena ca parivārito;
Kāyo amoghā gacchanti,
taṁ me akkhāhi pucchito”.
“Maccunābbhāhato loko,
jarāya parivārito;
Ratyo amoghā gacchanti,
evaṁ jānāhi khattiya.
Yathāpi tante vitate,
yaṁ yadevūpaviyyati;
Appakaṁ hoti vetabbaṁ,
evaṁ maccāna jīvitaṁ.
Yathā vārivaho pūro,
gacchannupanivattati;
Evamāyu manussānaṁ,
gacchannupanivattati.
Yathā vārivaho pūro,
vahe rukkhepakūlaje;
Evaṁ jarāmaraṇena,
vuyhante sabbapāṇino”.
“Hatthānīkaṁ rathānīkaṁ,
asse pattī ca vammino;
Nivesanāni rammāni,
ahaṁ putta dadāmi te.
Itthāgārampi te dammi,
sabbālaṅkārabhūsitaṁ;
Tā putta paṭipajjassu,
tvaṁ no rājā bhavissasi.
Kusalā naccagītassa,
sikkhitā cāturitthiyo;
Kāme taṁ ramayissanti,
kiṁ araññe karissasi.
Paṭirājūhi te kaññā,
ānayissaṁ alaṅkatā;
Tāsu putte janetvāna,
atha pacchā pabbajissasi.
Yuvā ca daharo cāsi,
paṭhamuppattiko susu;
Rajjaṁ kārehi bhaddante,
kiṁ araññe karissasi.
Koṭṭhāgārañca kosañca,
vāhanāni balāni ca;
Nivesanāni rammāni,
ahaṁ putta dadāmi te.
Gomaṇḍalaparibyūḷho,
dāsisaṅghapurakkhato;
Rajjaṁ kārehi bhaddante,
kiṁ araññe karissasi”.
“Kiṁ dhanena yaṁ khīyetha,
Kiṁ bhariyāya marissati;
Kiṁ yobbanena jiṇṇena,
Yaṁ jarāyābhibhuyyati.
Tattha kā nandi kā khiḍḍā,
kā rati kā dhanesanā;
Kiṁ me puttehi dārehi,
rāja muttosmi bandhanā.
Yohaṁ evaṁ pajānāmi,
maccu me nappamajjati;
Antakenādhipannassa,
kā ratī kā dhanesanā.
Phalānamiva pakkānaṁ,
niccaṁ patanato bhayaṁ;
Evaṁ jātāna maccānaṁ,
niccaṁ maraṇato bhayaṁ.
Sāyameke na dissanti,
pāto diṭṭhā bahū janā;
Pāto eke na dissanti,
sāyaṁ diṭṭhā bahū janā.
Ajjeva kiccaṁ ātapaṁ,
ko jaññā maraṇaṁ suve;
Na hi no saṅgaraṁ tena,
mahāsenena maccunā.
Corā dhanassa patthenti,
rāja muttosmi bandhanā;
Ehi rāja nivattassu,
nāhaṁ rajjena matthiko”ti.
Mūgapakkhajātakaṁ paṭhamaṁ.